ഹോമറുടെ ഒഡിസിയും നോളൻ്റെ ഒഡിസിയും

ട്രോജൻ കുതിര ലോകസാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ യുദ്ധതന്ത്രത്തിൻ്റെ പ്രതീകമാണ്. പത്തുവർഷം നീണ്ട യുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ ബലപ്രയോഗം കൊണ്ട് കീഴടക്കാനാകാത്ത ട്രോയി നഗരം ഒഡീസ്യസിൻ്റെ ബുദ്ധികൊണ്ടാണ് വീഴുന്നത്. ഭീമാകാരനായ മരക്കുതിരയെ ദേവന്മാർക്കുള്ള സമ്മാനമാണെന്ന് വിശ്വസിപ്പിച്ച് ശത്രുക്കൾ തന്നെ സ്വന്തം നഗരത്തിനുള്ളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. ആ കുതിരയുടെ ഉള്ളിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന ഗ്രീക്ക് യോദ്ധാക്കൾ രാത്രിയിൽ പുറത്തുവന്ന് നഗരത്തിൻ്റെ കവാടങ്ങൾ തുറക്കുകയും ട്രോയിയുടെ പതനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ട്രോജൻ കുതിര ഒരു യുദ്ധതന്ത്രം മാത്രമല്ല, വിശ്വാസത്തെ ആയുധമാക്കുന്ന മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രൂപകമാണ്.

എന്നാൽ അതോടൊപ്പം അത് ഒരു ധാർമിക ചോദ്യവും ഉയർത്തുന്നു: സത്യസന്ധമായ പോരാട്ടത്തിൽ നേടാനാകാത്ത വിജയം വഞ്ചനയിലൂടെ നേടുമ്പോൾ, അത് മഹത്വമാണോ അതോ മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചതികളിലൊന്നോ?

ട്രോജൻ കുതിര ഇന്നും രാഷ്ട്രീയത്തിലും യുദ്ധത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശാശ്വത പ്രതീകമായി നിലനിൽക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്.

എന്നാൽ ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ്റെ The Odyssey-യിൽ ട്രോജൻ കുതിരയെ ഒരു യുദ്ധതന്ത്രം മാത്രമായല്ല, ബുദ്ധിയും ക്ഷമയും മനുഷ്യൻ്റെ മനഃശാസ്ത്രവും ചേർന്ന വിജയത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഹോമറുടെ ഇതിഹാസത്തിലെ ആശയം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ, നോളൻ അതിനെ സിനിമാഭാഷയിൽ കൂടുതൽ പിരിമുറുക്കവും രഹസ്യാത്മകതയും നിറഞ്ഞ അനുഭവമാക്കുന്നു. കുതിര ട്രോയിയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത ആയുധമല്ല, ശത്രുവിന്റെ അഹങ്കാരവും തെറ്റായ ആത്മവിശ്വാസവും തകർത്ത മനഃശാസ്ത്രപരമായ ആയുധമാണ്. നിശ്ശബ്ദതയും ഇരുട്ടും കാത്തിരിപ്പും അപ്രതീക്ഷിതമായ വെളിപ്പെടുത്തലും ചേർന്ന ദൃശ്യാവിഷ്‌കാരത്തിലൂടെ, യുദ്ധത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം പലപ്പോഴും വാളുകൊണ്ടല്ല, ബുദ്ധികൊണ്ടാണെന്ന ആശയം നോളൻ ശക്തമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു.


ഹോമറുടെ ഇലിയഡ് അവസാനിക്കുന്നത് ഒരു യുദ്ധത്തിൻ്റെ പരിസമാപ്തിയിലല്ല, മനുഷ്യൻ്റെ അഹങ്കാരത്തിൻ്റെ വിലയിലാണ്. അതിന്റെ തുടർച്ചയാണ് ഒഡിസി. ട്രോജൻ യുദ്ധം ജയിച്ച ഒഡീസ്യസ് സ്വന്തം രാജ്യമായ ഇഥാക്കയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ പത്ത് വർഷമെടുക്കുന്നു. ഈ യാത്ര ഒരു ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സഞ്ചാരമല്ല, യുദ്ധം ഒരു മനുഷ്യനിൽ ഉണ്ടാക്കിയ വിള്ളലുകളിലൂടെ അയാൾ വീണ്ടും സ്വയം കണ്ടെത്താൻ നടത്തുന്ന ദീർഘമായ അന്വേഷണമാണ്.

ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ മഹാകാവ്യത്തെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ പുനഃസൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല. ഹോമറുടെ കഥയെ ഇന്നത്തെ മനുഷ്യൻ്റെ മാനസികാവസ്ഥയിലൂടെ വായിക്കുകയാണ് അദ്ദേഹം ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നോളൻ്റെ ഒഡീസ്യസ് ദൈവങ്ങളുടെ കളിപ്പാവയല്ല. യുദ്ധത്തിൻ്റെ ഓർമ്മകൾ പിന്തുടരുന്ന ഒരു മനുഷ്യനാണ്. ഹോമറുടെ ലോകത്തിൽ പോസൈഡൺ കടലിനെ പ്രക്ഷുബ്ധമാക്കുന്നു. നോളൻ്റെ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യൻ്റെ ഉള്ളിലെ ഓർമ്മകളാണ് കടലാകുന്നത്. ഇത് നോളൻ്റെ സിനിമാഭാഷയുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഒരു സമീപനമാണ്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സിനിമകളിൽ നായകർ വിജയിക്കുന്നവരല്ല. വിജയത്തിൻ്റെ വില വഹിക്കുന്നവരാണ്.


ഹോമറുടെ ഒഡിസിയിൽ ഓരോ ദ്വീപിനും ഓരോ പരീക്ഷണത്തിനും ഒരു പ്രതീകാത്മക അർത്ഥമുണ്ട്. സൈക്ലോപ്സ്, സൈറൺമാർ, സർസി, കാലിപ്സോ ഇവ വെറും അത്ഭുതജീവികളല്ല, മനുഷ്യൻ്റെ ആസക്തിയുടെയും അധികാരമോഹത്തിൻ്റെയും മറവിയുടെയും പ്രലോഭനത്തിൻ്റെയും രൂപങ്ങളാണ്. നോളൻ ഈ അത്ഭുതങ്ങളെ യാഥാർഥ്യത്തോടും മനഃശാസ്ത്രത്തോടും ചേർത്ത് വായിക്കുന്നു. അതിലൂടെ പുരാണം മനുഷ്യൻ്റെ ആന്തരിക ചരിത്രമായി മാറുന്നു.


എന്നാൽ ഇവിടെയാണ് താരതമ്യത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യവും ഉയരുന്നത്. ഹോമറുടെ കാവ്യത്തിൽ ദൈവങ്ങൾ സജീവ കഥാപാത്രങ്ങളാണ്, മനുഷ്യൻ്റെ വിധി അവരുമായി പിണഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. നോളൻ്റെ ലോകത്ത് ദൈവങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്നു. മനുഷ്യൻ സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്നു. ഇത് പുരാണത്തിൽ നിന്ന് ആധുനികതയിലേക്കുള്ള മാറ്റം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണയിലെ മാറ്റം കൂടിയാണ്.

ഇലിയഡ് യുദ്ധത്തിൻ്റെ മഹത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഒഡിസി യുദ്ധത്തിൻ്റെ ശേഷിപ്പുകളെ പരിശോധിക്കുന്നു. ഒപ്പൻഹൈമർ ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞൻ്റെ കുറ്റബോധത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മൂന്ന് കൃതികളും ഒരേ ചോദ്യമാണ് ഉയർത്തുന്നത്: വിജയം മനുഷ്യന് സമാധാനം നൽകുമോ?
നോളൻ്റെ ഒഡിസിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം, മൂവായിരം വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു മഹാകാവ്യത്തെ ഇന്നത്തെ ലോകവുമായി സംഭാഷണത്തിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞതാണ്. ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും യുദ്ധങ്ങളും അഭയാർഥിത്വവും നാടുവിടലുകളും തുടരുമ്പോൾ, "വീട്ടിലെത്തുക" എന്നത് ഒരു ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സംഭവമല്ല, മനുഷ്യനായി തുടരാൻ കഴിയുമോ എന്ന ചോദ്യമാണ്.

അതിനാൽ ഹോമറുടെ ഒഡിസിയും നോളൻ്റെ ഒഡിസിയും ഒരേ കഥ പറയുന്നില്ല. അവ ഒരേ ചോദ്യമാണ് ചോദിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ എത്ര ദൂരം സഞ്ചരിച്ചാലും, ഒടുവിൽ അവൻ മടങ്ങിയെത്തേണ്ടത് സ്വന്തം ഉള്ളിലേക്കാണോ?.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒഡിസി ഒരു യാത്രയുടെ കഥയല്ല. യുദ്ധം കഴിഞ്ഞിട്ടും അവസാനിക്കാത്ത മനുഷ്യചരിത്രത്തിൻ്റെ കഥയാണ്.

ഹോമറുടെ ഒഡിസി ഒരു മടങ്ങിവരവിൻ്റെ കഥയാണ്. ട്രോജൻ യുദ്ധം കഴിഞ്ഞ് ഇഥാക്കയിലേക്കുള്ള ഒഡീസ്യസിൻ്റെ പത്തുവർഷത്തെ യാത്ര അതിൻ്റെ പുറംകാഴ്ച മാത്രമാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് മനുഷ്യൻ്റെ ബുദ്ധിയുടെയും സഹനത്തിൻ്റെയും ദൈവങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിൻ്റെയും ഒരു മഹാകാവ്യമാണ്. ഗ്രീക്ക് സംസ്കാരത്തിൽ മനുഷ്യൻ വിധിയുടെയും ദൈവശക്തിയുടെയും ഇടയിൽ എങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യമാണ് ഹോമർ ഉയർത്തുന്നത്.


ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ്റെ The Odyssey അതേ കഥയെ ആധുനിക മനുഷ്യൻ്റെ മനസ്സിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു

ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ്റെ പതിവ് ശൈലിയിൽ, ഈ ചിത്രവും പൂർണ്ണമായും 70mm IMAX ഫിലിമുകളിലാണ് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ സിനിമയ്ക്ക് വേണ്ടി മാത്രം ഭാരമേറിയതും അത്യാധുനികവുമായ പ്രത്യേക IMAX ക്യാമറ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിരുന്നു. ഏകദേശം 2 മില്യൺ അടിയിലധികം നീളമുള്ള IMAX ഫിലിം ഉപയോഗിച്ചാണ് സിനിമ പൂർത്തിയാക്കിയത്.

ആറ് രാജ്യങ്ങളിലെ യഥാർത്ഥ ലൊക്കേഷനുകൾ

സിനിമയ്ക്ക് കൂടുതൽ സ്വാഭാവികത നൽകാൻ നോളൻ കമ്പ്യൂട്ടർ ഗ്രാഫിക്സിന് പകരം യഥാർത്ഥ ലൊക്കേഷനുകളെയാണ് ആശ്രയിച്ചത്. മൊറോക്കോ, ഗ്രീസ്, ഇറ്റലി, ഐസ്‌ലാൻഡ്, സ്കോട്ട്‌ലൻഡ്, അമേരിക്ക എന്നീ 6 രാജ്യങ്ങളിലായി 91 ദിവസങ്ങൾ എടുത്താണ് ഷൂട്ടിംഗ് പൂർത്തിയാക്കിയത്

ഇതിഹാസ നഗരമായ 'ട്രോയ്' പുനർനിർമ്മിക്കാൻ മൊറോക്കോയിലെ യുനെസ്കോ പൈതൃക കേന്ദ്രമായ ഐറ്റ് ബെൻ ഹാദൗ എന്ന കോട്ടയാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. കടൽയാത്രയിലെ പ്രധാന രംഗങ്ങൾക്കായി സിസിലിയിലെ കാസ്റ്റെല്ലോ ഡി സാന്റാ കാറ്റെറിന എന്ന തകർന്ന കോട്ടയിലാണ് ചിത്രീകരിച്ചത്.

സിർസി എന്ന ദേവതയുടെ സാമ്രാജ്യമായ 'അയേയ' എന്ന പ്രദേശം കാണിക്കാൻ സ്കോട്ട്‌ലൻഡിലെ ഫൈൻഡ്‌ലേറ്റർ കോട്ടയാണ് പശ്ചാത്തലമാക്കിയത്.

കടലിലെ കൂറ്റൻ തിരമാലകളും കൊടുങ്കാറ്റുകളും ചിത്രീകരിക്കാൻ യുഎസിലെ യൂണിവേഴ്സൽ സ്റ്റുഡിയോസിലുള്ള പ്രശസ്തമായ 'ഫാൾസ് ലേക്ക്' എന്ന ഭീമൻ വാട്ടർ ടാങ്ക് ഉപയോഗിച്ചു. യഥാർത്ഥ ജലപ്രവാഹവും കാറ്റും കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ചാണ് നോളൻ ഇതിലെ അതിസാഹസികമായ കടൽ രംഗങ്ങൾ ക്യാമറയിലാക്കിയത്.

ഗ്രീക്ക് പുരാണങ്ങളിലെ സൈക്ലോപ്സ് (ഒറ്റക്കണ്ണൻ രാക്ഷസൻ), സൈറനുകൾ, മറ്റ് രാക്ഷസ ജീവികൾ എന്നിവയെ വെറും കമ്പ്യൂട്ടർ ഗ്രാഫിക്സ് മാത്രമാക്കാതെ, വിഖ്യാത വിഷ്വൽ എഫക്റ്റ്സ് വിദഗ്ദ്ധൻ റെയ് ഹാരിഹൗസൻ്റെ ശൈലിയിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് പ്രാക്ടിക്കൽ ഇഫക്റ്റുകളും പ്രോസ്തെറ്റിക്സും സമന്വയിപ്പിച്ചാണ് അണിയറപ്രവർത്തകർ രൂപപ്പെടുത്തിയത്.

വൻ താരനിരയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ സിനിമയെ മറ്റൊരു തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു.

മാറ്റ് ഡാമൻ (ഒഡീഷ്യസ്), ടോം ഹോളണ്ട് (ടെലിമാക്കസ്), ആൻ ഹാത്‌വേ (പെനിലോപ്പ്), റോബർട്ട് പാറ്റിൻസൺ, ലുപിത ന്യൂയോംഗോ തുടങ്ങിയ വൻ താരനിരയാണ് ചിത്രത്തിൽ അണിനിരന്നത്. ടോം ഹോളണ്ട് പോലുള്ള യുവതാരങ്ങൾക്ക് ഈ ചിത്രത്തിൻ്റെ കഠിനമായ ലൊക്കേഷനുകളും വെല്ലുവിളികളും തീർത്തും പുതിയൊരു അനുഭവമായിരുന്നുവെന്ന് അഭിമുഖങ്ങളിൽ വായിച്ചിരുന്നു.


മൂവായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് എഴുതപ്പെട്ട ഒരു മഹാകാവ്യം ഇന്നും ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ചലച്ചിത്രകാരന്മാരിൽ ഒരാളെ ആകർഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ആ കഥയുടെ ശക്തി എത്രത്തോളമുണ്ടെന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. ഒഡിസി ഒരു പുരാണകഥയല്ല, യുദ്ധം, സ്നേഹം, നഷ്ടം, പ്രതീക്ഷ, വീട്ടിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവ്, മനുഷ്യൻ്റെ അതിജീവനം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ശാശ്വതമായ ഒരു യാത്രയാണ്. ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ്റെ ദൃശ്യഭാഷയിൽ ഈ മഹാകാവ്യം വലിയ തിരയായി അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, നാം ഒരു സിനിമ മാത്രമല്ല കാണുന്നത, മൂവായിരം വർഷങ്ങളായി മനുഷ്യരാശി പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു കഥയുടെ പുതിയ അവതാരത്തിന് സാക്ഷികളാകുകയാണ്. അതുകൊണ്ട്, ഈ സിനിമ കാണാൻ പോകൂ. കഥയുടെ അവസാനമറിയാനല്ല, മനുഷ്യൻ്റെ യാത്ര ഒരിക്കലും അവസാനിക്കുന്നില്ലെന്ന് വീണ്ടും തിരിച്ചറിയാൻ.

ഷാർജ സഹിയ സിറ്റി സെൻ്ററിലെ ഐ മാക്സിൽ നിന്നും ഏറ്റവും ഹൃദ്യമായി, മേക്കിംഗിൻ്റെ പൂർണ്ണതയോടെത്തന്നെ ഈ സിനിമ കാണാൻ കഴിഞ്ഞു.