കല്ലുകളിലെ പ്രതിധ്വനി

ചരിത്രത്തിൻ്റെ മണൽത്തരികൾക്കിടയിലും നിഗൂഢമായ കാടുകൾക്കുള്ളിലും കടലിനടിയിലുമായി ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച രഹസ്യങ്ങളാണ് നഷ്ടപ്പെട്ട നഗരങ്ങൾ (Lost Cities). ഒരിക്കൽ അധികാരത്തിൻ്റെയും വാണിജ്യത്തിൻ്റെയും സംസ്കാരത്തിൻ്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്ന ഈ മഹാനഗരങ്ങൾ, പ്രകൃതിയുടെ കെടുതികളാലോ മനുഷ്യൻ്റെ യുദ്ധങ്ങളാലോ ഒരുപോലെ വിസ്മൃതിയിലേക്ക് ആണ്ടുപോയി. ഒരു നാഗരികതയുടെ ഉദയത്തെയും തകർച്ചയെയും കുറിച്ചുള്ള വിലമതിക്കാനാവാത്ത വിവരങ്ങളാണ് ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾ നമുക്ക് നൽകുന്നത്.

ഏത് ശക്തികളാണ് ഈ മഹാനഗരങ്ങളെ നിശ്ശബ്ദമാക്കിയതെന്നും, എങ്ങനെയാണ് അവ വീണ്ടും ലോകത്തിനു മുന്നിൽ അവതരിച്ചതെന്നും നമുക്ക് നോക്കാം.

മാച്ചു പിച്ചു: മേഘങ്ങൾക്കിടയിലെ ഇൻകാ കോട്ട

പെറുവിലെ ആൻഡീസ് പർവതനിരകളിൽ 2,430 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മാച്ചു പിച്ചു, ഇൻകാ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ എൻജിനീയറിംഗ് വൈദഗ്ധ്യത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണ്.

സവിശേഷതകളും ചരിത്രവും

നിർമ്മാണ വൈദഗ്ദ്ധ്യം: ഈ നഗരത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത, കല്ലുകൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ ചുണ്ണാമ്പുകൂട്ടുകൾ (mortar) ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ്. ആഷ്‌ലർ (Ashlar) എന്നറിയപ്പെടുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് കല്ലുകൾ വളരെ കൃത്യതയോടെ മുറിച്ച് ഒന്നിനോടൊന്ന് ചേർത്തു വെച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് ഭൂകമ്പങ്ങളെ അതിജീവിക്കാൻ നഗരത്തെ സഹായിച്ചു.

രൂപകൽപ്പന: നഗരം കാർഷിക മേഖല, മതപരമായ കേന്ദ്രങ്ങൾ, രാജകീയ വസതികൾ എന്നിങ്ങനെ വേർതിരിച്ചിരുന്നു. കുത്തനെയുള്ള പർവത ചരിവുകളിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിനായി നിർമ്മിച്ച തട്ടുകളായുള്ള ടെറസുകൾ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന കാഴ്ചയാണ്.

തിരോധാനം: 1450 CE-ൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മാച്ചു പിച്ചു, സ്പാനിഷ് അധിനിവേശകാലത്ത് (1530-കൾ) ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഇൻകാ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ തകർച്ചയും പകർച്ചവ്യാധികളും കാരണമാകാം ഇത്. സ്പാനിഷുകാർ ഒരിക്കലും ഇവിടെയെത്തിയിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ, കൊള്ളയടിക്കപ്പെടാതെ നഗരം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1911-ൽ ഹൈറാം ബിങ്കാം എന്ന പര്യവേക്ഷകനാണ് ലോകത്തിനു മുന്നിൽ ഈ സ്ഥലം വീണ്ടും അവതരിപ്പിച്ചത്.

പോംപേയി: കാലം നിലച്ചുപോയ റോമൻ നഗരം

ഇറ്റലിയിലെ നേപ്പിൾസിനടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പോംപേയി, ഒരു റോമൻ നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന ജീവിതം 2000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് എങ്ങനെയെന്ന് അതേപടി വരച്ചുകാട്ടുന്നു.

സവിശേഷതകളും ചരിത്രവും

സംരക്ഷണം: അഗ്നിപർവ്വതത്തിൻ്റെ കല്ലുകളും ചാരവും കൊണ്ട് നഗരം പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടതിനാൽ, കെട്ടിടങ്ങൾ മാത്രമല്ല, ചുവർചിത്രങ്ങൾ, പാത്രങ്ങൾ, അന്നത്തെ ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ എന്നിവ പോലും കേടുകൂടാതെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.

തെരുവുകൾ: ഫോറം (പ്രധാന പൊതു ഇടം), പൊതു കുളിമുറികൾ, ഭക്ഷണശാലകൾ, കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ആംഫി തിയേറ്റർ എന്നിവയൊക്കെ റോമൻ ജീവിതത്തിൻ്റെ സമ്പന്നമായ ചിത്രം നൽകുന്നു.

ദുരന്തം: 79 CE ഓഗസ്റ്റ് 24-ന് അടുത്തുള്ള വെസൂവിയസ് പർവതം പൊട്ടിത്തെറിച്ചതാണ് നഗരത്തിൻ്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചത്. കട്ടിയുള്ള അഗ്നിപർവ്വത ചാരത്തിനടിയിൽ നഗരം പൂർണ്ണമായി മറഞ്ഞുപോയി.

വീണ്ടെടുപ്പ്: ഏകദേശം 1,700 വർഷക്കാലം വിസ്മരിക്കപ്പെട്ടു കിടന്ന ഈ നഗരം 1748-ൽ നടന്ന ഖനനത്തിലൂടെയാണ് വീണ്ടും ലോകശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചത്. അഗ്നിപർവത ചാരത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട മനുഷ്യരുടെ ശൂന്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്ലാസ്റ്റർ നിറച്ച് നിർമ്മിച്ച കാസ്റ്റുകൾ ഇവിടുത്തെ ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായ കാഴ്ചയാണ്.

പെട്ര: പാറയിൽ കൊത്തിയെടുത്ത ചുവന്ന നഗരം

ജോർദാനിലെ വരണ്ട മലയിടുക്കുകൾക്കുള്ളിൽ ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച നഗരമാണ് പെട്ര. മണൽക്കല്ലുകൾ തുരന്ന് കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ ഈ നഗരം "റോസ് സിറ്റി" എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

സവിശേഷതകളും ചരിത്രവും
വാസ്തുവിദ്യ: റോക്ക്-കട്ട് ആർക്കിടെക്ചർ ആണ് ഇവിടുത്തെ മുഖമുദ്ര. അൽ-ഖസ്നെ (Al-Khazneh - നിധിപ്പുര) എന്നറിയപ്പെടുന്ന വലിയ കെട്ടിടം ഒരു പാറയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് കൊത്തിയെടുത്തതാണ്.

ജല മാനേജ്‌മെൻ്റ്: മരുഭൂമിയിൽ അതിജീവിച്ച നാബതിയൻ ജനത, മഴവെള്ളം സംഭരിക്കുന്നതിനായി അണക്കെട്ടുകളും ജലസംഭരണികളും കനാലുകളും നിർമ്മിച്ച് മികച്ച ജലവിതരണ ശൃംഖല സ്ഥാപിച്ചു.

തിരോധാനം: 4-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നാബതിയൻ രാജ്യത്തിൻ്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന പെട്ര, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാര പാതകളുടെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്താണ് സമ്പന്നമായത്. എങ്കിലും, പുതിയ കടൽവഴികൾ വന്നതോടെ നഗരത്തിൻ്റെ പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞു. 363 CE-യിലെ വലിയൊരു ഭൂകമ്പം ജലവിതരണ സംവിധാനങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും നഗരം ക്രമേണ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1812-ൽ ജോഹാൻ ലുഡ്‌വിഗ് ബർക്ക്‌ഹാർട്ട് എന്ന സ്വിസ് പര്യവേക്ഷകൻ്റെ യാദൃച്ഛികമായ കണ്ടെത്തലോടെയാണ് പെട്ര ലോകത്തിനു മുന്നിൽ എത്തിയത്.

അങ്കോർ: ഖെമർ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ ജല നഗരം

കംബോഡിയയിലെ ഖെമർ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന അങ്കോർ, വ്യവസായവൽക്കരണത്തിന് മുൻപുള്ള ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. ലോകപ്രശസ്തമായ അങ്കോർ വാട്ട് ക്ഷേത്രം ഈ നഗരസമുച്ചയത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണ്.

സവിശേഷതകളും ചരിത്രവും

വ്യാപ്തിയും ജലസംവിധാനവും: 1,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം പരന്നുകിടന്ന ഈ നഗരത്തിൻ്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു അതിൻ്റെ വലിയ ജലസംഭരണികളും കനാലുകളും ആയിരുന്നു. ഇത് മഴക്കാലത്തെ വെള്ളം സംഭരിച്ച് വരണ്ട മാസങ്ങളിൽ കൃഷിക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ സഹായിച്ചു.

വാസ്തുവിദ്യ: ഹിന്ദു, ബുദ്ധ ദേവതകളെ ആരാധിക്കാൻ പണികഴിപ്പിച്ച കൂറ്റൻ ക്ഷേത്രങ്ങളാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. ഇവ പുരാണങ്ങളിലെ മേരു പർവതത്തെ (Mount Meru) പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു.

തിരോധാനം: 802 CE-യിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഖെമർ സാമ്രാജ്യം 600 വർഷം പ്രതാപത്തോടെ നിലനിന്നു. എന്നാൽ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളാണ് ഇതിൻ്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് ഒരു പ്രധാന കാരണം. കടുത്ത വരൾച്ചയും അതിനുശേഷം വന്ന വെള്ളപ്പൊക്കവും ജലസംവിധാനത്തെ തകർക്കുകയും കാർഷിക മേഖലയെ തളർത്തുകയും ചെയ്തു. അയൽ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള തുടർച്ചയായ യുദ്ധങ്ങളും 1431 CE-ലെ ആക്രമണവും നഗരവാസികളെ പലായനം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി.

വീണ്ടെടുപ്പ്: നൂറ്റാണ്ടുകളോളം കാടുകൾക്കുള്ളിൽ ഒളിച്ചുകിടന്ന അങ്കോർ, 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഫ്രഞ്ച് പര്യവേക്ഷകരാണ് ലോകശ്രദ്ധയിൽ കൊണ്ടുവന്നത്.

നഷ്ടപ്പെട്ട നഗരങ്ങൾ മനുഷ്യൻ്റെ ശ്രമങ്ങളെ പ്രകൃതി എങ്ങനെ വീണ്ടെടുക്കുന്നു എന്നതിൻ്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. മഹത്തായ സംസ്കാരങ്ങൾ പോലും കാലാവസ്ഥാ മാറ്റങ്ങൾക്കും യുദ്ധങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ തകർന്നടിയാമെന്ന പാഠമാണ് ഈ കല്ലുകൾ നമ്മോട് പറയുന്നത്.

രഞ്ജിത്ത് മാത്യു